Column Janka Stoker en Harry Garretsen: Sturen zonder richting

Column Janka Stoker en Harry Garretsen: Sturen zonder richting

Foto: Peter Wassing

Hoogste tijd voor een ondernemersvisie in het coronabeleid van ons kabinet, daarvoor pleiten leiderschapsdeskundigen aan de Rijksuniversiteit Groningen Janka Stoker en Harry Garretsen in deze bijdrage. Het grote verschil met een gemiddeld bedrijf is namelijk dat het kabinet geen duidelijke lange termijn visie heeft, en daardoor ook een kader mist waarin duidelijk staat wat, waarom, wanneer te doen.

De coronacrisis is terug van weggeweest. Nog geen drie maanden geleden was het gedaan met de 1,5 metermaatregel, en konden de mondkapjes worden opgeborgen. Echt weg was het coronavirus natuurlijk niet, maar met een vaccinatiegraad van ruim 80 procent leek het pandemiegevaar geweken. Dat was althans de hoofdboodschap van het kabinet eind september: terug naar het oude normaal, zeker voor diegenen met de juiste QR-code.

De werkelijkheid bleek helaas anders. Evenals eind vorig jaar werd het bijna code zwart in de zorg, en bevindt ons land zich opnieuw in een (halve) lockdown. In omringende landen bleek de coronacrisis ook verre van voorbij, maar met de omslag van zo ongeveer alle remmen los naar de teugels weer strak aanhalen, viel Nederland uit de toon. En dat was niet voor het eerst. In de zomer van 2020, met de eerste lockdown net achter de kiezen, nam onze regering ook al een voorschot op het einde van de crisis – maar in het najaar moest Nederland alweer dicht. In dezelfde categorie valt de ‘Dansen met Janssen’-uitglijder van demissionair minister Hugo de Jonge van afgelopen zomer. Krap een week na deze vrijbrief aan vooral jong Nederland, moesten de versoepelingen na een piek in het aantal besmettingen rap worden teruggedraaid.

Het patroon dat zich aftekent, is van politiek leiders die in deze crisistijden te veel gas geven om vervolgens weer hard op de rem gaan staan. Positieve trends in de coronacijfers worden te snel aangegrepen om het beleid te versoepelen, waarna, bij stijgende besmettingscijfers, ‘opeens’ niets anders rest dan opnieuw fors ingrijpen. Dit proces is een klassiek voorbeeld van ‘stop & go’-beleid. Dat is een vorm van beleid waarbij de overheid voortdurend in een haasje-over met zichzelf verkeert: zaken eerst fors aanjaagt ( go ) en dan noodgedwongen weer sterk afremt ( stop ).

We kennen dit proces vooral uit de economie. Daar doet zich dit voor wanneer extra overheidsuitgaven, of een renteverlaging, de bestedingen dusdanig stimuleren dat uiteindelijk een oververhitting van de economie ontstaat, die alleen door hardhandige bezuinigingen of renteverhogingen een halt kunnen worden toegeroepen. Hierdoor raakt de economie in het slop, wat dan weer de volgende aanjaagfase rechtvaardigt – en de cyclus begint opnieuw. Met ons nationale coronabeleid lijkt iets soortgelijks aan de hand: te snel en te ruim versoepelen, waarbij de tegenvaller van een paar maanden later al ingebakken zit.

Als model van bedrijfsvoering is het voortdurend en abrupt indrukken van het gas- en rempedaal niet aan te raden. Het is sturen zonder richting. Iedere ondernemer weet hoe gevaarlijk het is om uitsluitend op dagkoersen te varen. En alhoewel een kabinet natuurlijk geen bedrijf is, laat deze vergelijking wel zien waar de pijn zit. Het grote verschil met een gemiddeld bedrijf is namelijk dat het kabinet geen duidelijke lange termijn visie heeft, en daardoor ook een kader mist waarin duidelijk staat wat, waarom, wanneer te doen.

Het resultaat is dat consistent en helder beleid afwezig is, en het handelen van de regering vooral bestaat uit acties die worden gestuurd door de dagcijfers van het RIVM. De verschillende routekaarten, die een soort lange termijn perspectief zouden moeten bieden, spelen in het feitelijke coronabeleid geen rol.

Hierdoor ‘overkomt’ ons, met onze politieke leiders voorop, de coronacrisis en de benodigde maatregelen voortdurend. In het begin van de pandemie was de noodzaak tot acuut en actiegericht crisismanagement natuurlijk groot. Maar dat is ondertussen bijna twee jaar geleden. Demissionair premier Mark Rutte heeft een hekel aan het woord, maar zijn nieuwe kabinet ontkomt niet aan een ‘Visie’ hoe Nederland structureel denkt om te gaan met een virus dat zich, gelijk de wolf, hier definitief lijkt te hebben gevestigd.

Janka Stoker en Harry Garretsen

Janka Stoker is hoogleraar Leiderschap en Organisatieverandering aan de Rijksuniversiteit Groningen en Harry Garretsen is hoogleraar International Economics & Business, samen vormen samen de directie van het expertisecentrum van de Rijksuniversiteit Groningen op het gebied van leiderschap. Zij zullen op regelmatige basis in DVHN hun licht laten schijnen over leiderschapskwesties.

Geplaatst op: 16 december 2021

[GA TERUG]

Geef uw reactie:

Je e-mailadres wordt niet bij je reactie gepubliceerd. We verwerken je reactie alleen om je eenmalig op de hoogte brengen van plaatsing of afwijzing van je reactie. Je naam wordt alleen geplaatst bij de reactie. Deze wordt verder niet verwerkt.