Digitale pathologie voor borging pathologiediagnostiek in Friesland

Digitale pathologie voor borging pathologiediagnostiek in Friesland

PARTNERBIJDRAGE | „Dat moeten we maar even laten onderzoeken.” In het ziekenhuis of bij de huisarts een hele normale opmerking naar een patiënt die een verdacht plekje heeft. Maar waar wordt dat onderzocht en welke rol speelt digitalisering? Klinisch patholoog Timco Koopman en laboratoriummanager Ramona Scheenstra-Baas van Pathologie Friesland in Leeuwarden leggen uit wat ze doen.

„Wij doen onderzoek naar lichaamsweefsel en menselijk celmateriaal van patiënten uit alle Friese ziekenhuizen, van alle Friese huisartsen en de Noordoostpolder. We doen in Leeuwarden circa 60.000 lichaamsweefselonderzoeken per jaar en een groot deel daarvan omvat tussen de 10 en 80 glaasjes die we onder de microscoop bekijken. We onderzoeken aard, oorzaak en eigenschappen van de ziekte of aandoening (met name tumoren/kanker) en zijn in steeds grotere mate betrokken bij het zo nauwkeurig mogelijk vaststellen van het behandelplan voor de (oncologie) patiënt. Tegenwoordig scannen we deze glaasjes zodat weefsel digitaal door de patholoog onderzocht en met collega’s elders gedeeld kan worden. Het te onderzoeken weefsel wordt twintig jaar lang bewaard zodat we ook met nieuwe (moleculaire) technieken alsnog onderzoek kunnen doen naar weefsels of celmateriaal van jaren geleden. Stel dat iemand een vorm van kanker heeft gehad die zich later weer openbaart, dan kunnen wij de gegevens van jaren geleden uit ons archief halen en er weer onderzoek naar doen, maar dan volgens de laatste inzichten.”

Het klinkt overzichtelijk wat Ramona ScheenstraBaas en Timco Koopman vertellen. Met tachtig collega’s vormen zij Pathologie Friesland aan de Jelsumerstraat in Leeuwarden. Een onopvallend gebouw op een weinig opvallende locatie. Toch bepaalt hun werk mede tienduizenden patiëntbehandelingen per jaar. Ramona legt uit wat daarvoor nodig is: „Uit heel Friesland komen stukjes weefsel, organen of celmateriaal hiernaartoe voor onderzoek. Onze transportdienst haalt dat meerdere keren per dag bij ziekenhuizen en huisartsen op. Dat materiaal moet tussen de 6 en 48 uur fixeren (in formaline, sterk water) voor het materiaal behandeld kan worden. Daarna zorgen we er in verschillende stappen voor dat het weefsel in kleine plakjes wordt uitgesneden. Deze uitgesneden stukjes weefsel gaan in een blokje met paraffine (kaarsvet) en daarvan worden vervolgens microscopisch dunne plakjes gesneden en gevat op objectglaasjes. Vervolgens wordt ieder objectglaasje gekleurd. Het is afhankelijk van het type of soort onderzoek welke kleuringen eventueel aanvullend uitgevoerd worden. Vandaar dat we voor één patiënt regelmatig tientallen verschillende glaasjes met verschillende kleuringen klaarmaken, om zo goed mogelijk de aard, oorzaak en eigenschappen van ziekten vast te kunnen stellen.”

Al met al zijn wij, afhankelijk van het type onderzoek vaak minimaal een paar dagen tot een week in ons laboratorium bezig voordat de daadwerkelijke diagnose door de klinisch patholoog gesteld kan worden. Daarom duurt het vaak minimaal drie tot veertien dagen voor de uitslag van een onderzoek aan de patiënt meegedeeld kan worden. Ja, het is vooral heel zorgvuldig en geconcentreerd werken en je moet het overzicht bewaren. Zoals aangegeven, is – behalve het scannen- alles wat wij doen, nog steeds handwerk. Ondanks alle technologische vooruitgang is er voor wat wij doen nog geen apparatuur die het hele proces met de nauwkeurigheid van de mens kan verbeteren.”

Kostbare opslag en veiligheid

Timco Koopman vult aan: „Als ons laboratorium die belangrijke eerste bewerking heeft gedaan, komt het materiaal van de patiënt bij mij of één van mijn dertien collegae klinisch pathologen. Wij onderzoeken het weefsel of celmateriaal, stellen een diagnose en we bekijken samen met andere medisch specialisten in het ziekenhuis of met de huisarts welke behandeling het beste is. Ieder van ons heeft een aantal expertisegebieden van onderzoek waar hij of zij zich op richt, zoals dermatologie, urologie, borst etc. Het vakgebied pathologie is namelijk zo omvangrijk en complex geworden dat je niet tot in detail van aard en oorzaken van alle mogelijke ziekten op de hoogte kunt zijn. Tot voor kort deden we ons pathologieonderzoek met behulp van microscopen. Nu zijn we zover dat we over kunnen schakelen op digitaal pathologie-onderzoek; een grote en belangrijke verandering. Een verandering die tijd en geld heeft gekost, want het is kostbaar. Realiseer je dat het opslaan van één scan, dus één glaasje, 1,5 tot 2,5 gigabyte opslagruimte neemt, zodat we al die aparte beelden op ons scherm tot 400 keer kunnen vergroten. De opslag van al die data van individuele patiënten vergt niet alleen heel veel ruimte, maar moet vooral ook zeer goed beveiligd zijn.”

Digitale beeldanalyse

„Om de borging van de pathologiediagnostiek in Friesland te kunnen garanderen wordt de digitale pathologie ingezet in samenwerking met het UMCG, Martini Ziekenhuis in Groningen en met Treant Zorggroep in Emmen, Hoogeveen en Stadskanaal in de coöperatie Samenwerkende Pathologie Noord-Nederland (PathologieNoord). Het enorme voordeel is dat we op ieder gewenst moment de volledige casus van een patiënt met één of meerdere collega’s op afstand kunnen delen. Door vanuit gedeelde expertise en ervaring te kijken naar onderzoek en behandelplan, versterken we de kwaliteit van de zorg aan patiënten in Noord-Nederland. We verkorten voor een deel van de patiënten de doorlooptijden van onderzoek, omdat we zo sneller tot betere diagnoses en behandelplannen kunnen komen. Het is een nieuwe en heel efficiënte en effectieve manier van werken. Die ontwikkeling gaat steeds verder, bijvoorbeeld met digitale beeldanalyse met behulp van software, waaronder kunstmatige intelligentie (artificial intelligence). Stel je bijvoorbeeld voor dat je in weefsel het aantal cellen moet tellen. Dat kan met software vele malen sneller dan wij mensen voor mogelijk houden. We maken daar nu al in kleine mate gebruik van. Dergelijke analyses moeten altijd door klinisch pathologen worden gecontroleerd om de uitkomst te borgen. In de toekomst zullen dergelijke beeldanalyses waarschijnlijk steeds meer in de dagelijkse praktijk nodig zijn. Door samenwerking in het Noorden kunnen we deze investeringen doen en borgen we de pathologiediagnostiek in Friesland.”

www.pathologiefriesland.nl

Geplaatst op: 14 oktober 2021

[GA TERUG]

Geef uw reactie:

Je e-mailadres wordt niet bij je reactie gepubliceerd. We verwerken je reactie alleen om je eenmalig op de hoogte brengen van plaatsing of afwijzing van je reactie. Je naam wordt alleen geplaatst bij de reactie. Deze wordt verder niet verwerkt.

Uitgelicht