Schaatsen, mosterd en klompen: een inkijkje bij vijf traditionele maakbedrijven uit het Noorden

Schaatsen, mosterd en klompen: een inkijkje bij vijf traditionele maakbedrijven uit het Noorden

Tekst door Yke Bremer – Foto door Mariska de Groot

Ze begonnen vaak als kleine, lokale bedrijfjes en draaien ondertussen soms al eeuwen mee: de traditionele maakindustrie met producten als schaatsen, hoefijzers, mosterd, boeken en klompen. Hoe hebben deze bedrijven zich weten te handhaven tot in de 21ste eeuw? Een inkijkje bij vijf bedrijven: uitgeverij Koninklijke Van Gorcum bv, Werkman Hoofcare, Zandstra Schaatsen, Marne Mosterd en Scherjon’s Klompenmakerij en Museum.

Ruim een eeuw geleden had ieder dorp nog een smederij, bakkerij, slagerij en klompen- en schaatsenmaker. De smid stond dagelijks boven het kolenvuur en maakte hoefijzers op het aambeeld voor de werkpaarden in de buurt. Op kleinschalige en arbeidsintensieve manier werden er op lokaal niveau en op traditionele wijze producten gemaakt. Vanaf het midden van de vorige eeuw veranderde de wereld snel en door technologische ontwikkelingen, schaalvergroting, massaproductie en digitalisering sloten veel bedrijven binnen de traditionele maakindustrie hun deuren.

Van vuur naar inductie

Toch wist de onderneming Werkman Hoofcare uit te groeien van een lokale smederij tot een gespecialiseerd bedrijf in hoefbeslag dat zijn producten naar meer dan veertig landen exporteert. Christel en haar broer Peter Werkman zijn de vierde generatie van het familiebedrijf uit 1909. Ze zitten al 112 jaar in de stadswijk Helpman in Groningen, maar verhuizen binnenkort naar de Eemshaven waar ze naar eigen zeggen de modernste hoefijzerfabriek ter wereld neerzetten.

Terwijl hun overgrootvader hoefijzers maakte voor de lokale werkpaarden maken zij op grote schaal hoefbeslag voor sportpaarden wereldwijd. ,,We gaan van gas over op inductie en gaan met de meest moderne technieken werken in de nieuwe fabriek. We verduurzamen en vernieuwen constant, zo hebben we nu een wereldprimeur met het sensor based gangenanalyse-systeem voor de hoeven van paarden. Iedere generatie heeft zijn eigen uitdagingen gekend. Onze overgrootvader was nog ambachtelijk smid, onze opa ging de grens over met de hoefijzers, onze vader begon steeds meer te automatiseren en wilde de productie in Nederland behouden en wij blijven innoveren en digitaliseren.’’

Drukker focust op digitaal

Koninklijke Van Gorcum bestaat al 221 jaar. De wieg van het bedrijf stond in Sneek, maar vanaf 1816 zitten ze in Assen en begonnen ze daar als ‘drukker van Drenthe’. De laatste vijftig jaar moest het bedrijf zich steeds meer aanpassen en verschoof de nadruk van traditionele productieprocessen naar digitale processen, vertelt uitgever Sonja Geurts van Koninklijke Van Gorcum. ,,Het intensieve zetwerk met loden lettertjes is vervangen door het digitale werk. We maken nog steeds veel boeken en periodieken, maar we hebben onze focus ook gericht op digitale hulpmiddelen voor de onderwijswereld. De drukkerij is verkocht en we zijn nu een zelfstandige uitgeverij. In de toptijd werkten er 180 mensen bij Van Gorcum en nu nog zo’n 15. Onze focus ligt op continuïteit.’’

Klompen beschilderen

In Noardburgum maakt Hannes Scherjon nog iedere dag klompen. Hij is de zesde generatie binnen de Scherjonfamilie die al vanaf 1850 de typerende houten klompen maakt waar Nederland in de rest van de wereld bekend om is. ,,Het product is niet veel veranderd”, legt Hannes Scherjon uit. ,,Vroeger was het meer een ambacht om de klompen uit het hout te snijden en nu ligt de nadruk meer op het goed afstellen van de machines en het beschilderen van de klompen.’’ Scherjon is de enig overgebleven klompenmaker in Friesland. Door uitbreiding van zijn bedrijf met een klompen- en fierljepmuseum krijgt het bedrijf een bredere basis.

Mosterdzaad van Grunneger grond

Marne Mosterd ontstond 126 jaar geleden als werkgelegenheidsproject maar is ondertussen uitgegroeid tot een bekend mosterdmerk in Nederland. Door constant te innoveren met recepturen blijft de mosterdmaker in Groningen zich onderscheiden van zijn concurrenten in binnen- en buitenland. Ook is het een toeleveringsbedrijf voor curry, witte en gele sauzen. ,,En als de klant er bij wijze van spreken een roze strik om wil, dan doen we dat. We zijn trots op ons traditionele product en groeien nog steeds. In het maakproces is er niet gek veel veranderd. We werken nog steeds met maalstenen die vroeger met de hand, stoom en paard werden aangedreven en nu elektrisch de mosterdzaden malen. Maar het proces is nog gelijk, de molenstenen zijn nog steeds het hart van het bedrijf’’, aldus operationeel directeur Paul de Vries van Marne Mosterd. ,,We blijven ons onderscheiden door exclusiviteit. Zo telen we sinds kort weer mosterdzaad op Grunneger bodem. Hoewel kleinschalig proberen we zo te verduurzamen. Door te pionieren onderscheiden we ons, maar ondertussen moeten we de mosterd ook betaalbaar houden.”

IJzers onderklikken

Zandstra begon als zeilmakerij in Sneek, maar stapte in de jaren 30 over op de productie van houten schaatsen. Door schaalvergroting wisten ze als groothandel hun plek in de schaatswereld te veroveren, vertelt verkoper Marco Vlap van Zandstra Schaatsen. ,,We hebben Friese schaatsmakers en hun voorraden overgekocht. Vroeger had je in elk dorp een schaatsenmaker, nu zijn er nog maar een paar in Nederland. Als groothandel hadden we opslag op zeven verschillende locaties in Sneek. Uiteindelijk zijn we in 1985 naar Joure verhuisd, waar de voorraad schaatsen onder één dak kwam te liggen. Wij hebben een groothandelsfunctie gekregen en moeten als het vriest snel kunnen leveren, want dan wil iedereen op de schaats staan. En door innovatie blijven we onze schaatsen vernieuwen. De easyglider voor kinderen is daarvan een voorbeeld en binnenkort komen we met schaatsen waaronder de ijzers kunnen worden vastgeklikt.”

Geplaatst op: 25 augustus 2021

[GA TERUG]

Geef uw reactie:

Je e-mailadres wordt niet bij je reactie gepubliceerd. We verwerken je reactie alleen om je eenmalig op de hoogte brengen van plaatsing of afwijzing van je reactie. Je naam wordt alleen geplaatst bij de reactie. Deze wordt verder niet verwerkt.