Sociaal ondernemerschap, wat is dat eigenlijk?

Sociaal ondernemerschap, wat is dat eigenlijk?

Foto door Nienke Maat

Voor sociale ondernemers staat de maatschappelijke missie van hun bedrijf voorop. Met lector Margreet Boersma van de Hanzehogeschool kijken we naar de verschillende vormen van sociaal ondernemerschap.

Ondernemen met hart voor je medemens. Dat is een van de definities van sociaal ondernemerschap volgens Margreet Boersma, lector Duurzaam Financieren en Ondernemen aan de Hanzehogeschool Groningen. Het zijn ondernemers die niet alleen uit zijn op (meer) winst voor zichzelf, maar eerst denken aan de maatschappelijke waarde van hun bedrijf.

Natuurlijk verdienen deze ondernemers wel geld. Dat moet zelfs. Want sociale ondernemingen onderscheiden zich van bijvoorbeeld zorgorganisaties doordat ze nadrukkelijk hun eigen broek ophouden. Een bekend voorbeeld is Tony’s Chocolonely en zijn chocolade met slaafvrij geproduceerde cacao. De winst maximaliseren is niet het hoogste doel, Tony’s wil dat cacaoboeren fatsoenlijk van hun productie kunnen leven. En toch is het bedrijf erg succesvol.

Sociaal ondernemerschap is winst voor iedereen

„Winst maken is niet verkeerd. Het moet zelfs om ervoor te zorgen dat je als bedrijf jouw missie kunt blijven uitvoeren”, zegt Margreet Boersma. In de kern is de winst dus een middel om het maatschappelijke doel te bereiken. „De directeur van Joustra Stoelverzorgers in Heerenveen had een mooie definitie: een sociale onderneming maakt voor iedereen winst.”

Wat we in Nederland het meeste zien zijn volgens Boersma sociale ondernemingen die mensen met ‘afstand tot de arbeidsmarkt’ een kans geven om aan het werk te gaan. Bij Vanhulley in Groningen werken bijvoorbeeld vooral vrouwen met een migratie-achtergrond. En de houtbewerkers bij De Verbinding zijn bijna allemaal doof. Maakt dat wat uit? Nee, eigenlijk niet. Het deel dat ze misschien verliezen in productiviteit, compenseren ze door recht te doen aan de medewerkers die ergens anders geen kans hebben op werk.

Delen

De Europese Commissie hanteert volgens Boersma nog een andere definitie: is de winst alleen voor het bedrijf, of wordt deze gedeeld met de medewerkers. En wordt bijvoorbeeld zeggenschap in het bedrijf gedeeld, of neemt de directie alle beslissingen? Boersma: ,,In de Spaanse gemeente Mondragón, in de regio Baskenland, werken 74.000 werknemers in een overkoepelend bedrijf. Binnen dit Mondragón-model kiezen de werknemers de directeuren en maken ze samen de belangrijke beslissingen, als in een democratie. Als het bedrijf meer winst maakt, dan wordt iedereen daar rijker van.”

Een sociale onderneming starten en volhouden is in Nederland trouwens nog niet zo gemakkelijk. Want in de praktijk zijn sociale ondernemingen gewoon nv’s en bv’s. Een speciale rechtsvorm voor deze bedrijven is er (nog) niet. Terwijl ze wel op een wezenlijk andere manier ondernemen. De herkenning en erkenning van het begrip sociale onderneming staat in de top-5 van meest genoemde obstakels die sociale ondernemers tegenkomen.

De sociale onderneming

Dit is de definitie die de Europese Commissie hanteert voor een ‘sociale onderneming’. De Sociaal Economische Raad gebruikt deze definitie ook. Er staat niets over een juridische vorm, want die hebben sociale ondernemingen in Nederland niet. Belangenorganisaties als Social Enterprise NL pleiten ervoor dat deze er wel komt.

Een sociale onderneming:
– onderneemt primair vanuit een maatschappelijke missie (impact first);
– realiseert impact als zelfstandige onderneming die een dienst of product levert;
– heeft een verdienmodel;
– ziet winst als middel, niet als doel;
– is transparant en fair naar iedereen;
– is sociaal in de wijze waarop de onderneming wordt gevoerd;
– baseert bestuur en beleid op evenwichtige zeggenschap van alle betrokkenen.

Impact meten

Volgens Boersma zou het goed zijn om als overheid deze ondernemers meer hulp en steun te bieden. ,,Maar daarom vragen is wel een beetje als vloeken in de kerk van de vrije markt. Toch moeten we ons realiseren dat de vrije markt ook een dwingend systeem is. De hand van de economie maakt prijs/innovatie/kwaliteit belangrijker dan alle andere zaken.”

Zelf werkte Boersma met collega’s van de Hanzehogeschool en het sociale bedrijf Toolbox Emmen aan twee digitale tools om de impact van sociale bedrijven beter zichtbaar te maken. „De eerste is een medewerkerstool, waarmee je de impact van het werk op werknemers kan meten. Bijvoorbeeld wat het doet met hun welbevinden of zelfvertrouwen. De tweede is een social impact -calculator. Die rekent uit hoeveel geld je als sociale ondernemer de maatschappij bespaart aan bijvoorbeeld uitkeringskosten en beroep op zorgkosten.”

Lees ook:

Opnieuw! uit Buitenpost gaat voor sociale, ecologische en economische winst met circulair meubilair

Prijs-duurzaamheid

Door de coronacrisis zijn we anders gaan kijken naar onze economie. En dat biedt kansen voor sociale ondernemingen, meent Boersma. Voor hun klanten bieden sociale ondernemers iets dat traditionele bedrijven simpelweg niet kunnen bieden: de wetenschap dat je met jouw geld en aankopen een positieve impact zal hebben op de maatschappij. Maar lang niet iedereen kijkt op die manier naar het uitgeven van zijn geld.

Dat verandert natuurlijk niet van de ene op de andere dag, maar door anders over onze economie te praten, kunnen we het proces misschien versnellen. Bijvoorbeeld door in consumentenprogramma’s een prijs-duurzaamheidsverhouding te introduceren als tegenhanger van de eeuwige prijs-kwaliteitsverhouding. ,,Want als iets sociaal of duurzaam is, dan is het logischerwijs ook meer waard. Maar hoe maak je die afweging duidelijk en interessant voor klanten. Dat is een van de grote vraagstukken.”

People. Planet. Profit?

Impact-ondernemen, purpose driven- bedrijven, mvo’s – het zijn allemaal andere aanduidingen van ‘sociaal ondernemerschap’. ,,Het begint allemaal bij duurzaam ondernemen”, zo zo legt lector Margreet Boersma uit. ,,Dat kan circulair zijn en/of sociaal. Daaronder heb je de drie p’s: people ,planet en profit . Traditionele bedrijven leggen de focus op de winst, terwijl de sociale ondernemers of de purpose driven -ondernemingen met hun missie de mensen of de planeet voorop stellen.” Bedrijven die maatschappelijk verantwoord ondernemen streven naar economische prestaties (profit), met respect voor de menselijke kant van het werk (people ), en doen dat binnen de ecologische randvoorwaarden (planet).

Lees ook:

Buro Bries uit Groningen wil bedrijven helpen de wereld te verbeteren: ‘Leg de nadruk niet alleen op ikke, ikke, ikke’
Coen Berkhout (Journalist)

Coen Berkhout (Journalist)

Geplaatst op: 29 juni 2021

[GA TERUG]

Geef uw reactie:

Je e-mailadres wordt niet bij je reactie gepubliceerd. We verwerken je reactie alleen om je eenmalig op de hoogte brengen van plaatsing of afwijzing van je reactie. Je naam wordt alleen geplaatst bij de reactie. Deze wordt verder niet verwerkt.