Kunstmatige intelligentie: de robot beslist

Kunstmatige intelligentie: de robot beslist

Kunstmatige intelligentie: de robot beslist

Een nieuw jaar, nieuwe trends. Vorig jaar was de doorbraak van Virtual Reality (VR) een aangekondigde trend, dit jaar kon het wel eens kunstmatige intelligentie (artificial intelligence, ofwel AI) worden. Want die maakt bijvoorbeeld auto’s en robots echt slim.

Door: Bouke Nielsen, fotografie Pepijn van den Broeke

We kennen die robot die in sorteerderijen via een camera postcodes leest en de pakjes in de juiste richting duwt. Maar vergeet in zo’n geval de naam robot. Want de robots die eraan zitten te komen kunnen veel meer dan dit soort eendimensionale acties.

Denkkracht overbodig

Sander Duivestein, trendwatcher van ict-dienstverlener Sogeti, zei het recent nog op SMC050 (zeswekelijkse bijeenkomst over tech-trends in Groningen): „De robot was aanvankelijk bedoeld om onze spierkracht overbodig te maken, maar straks maakt het onze denkkracht overbodig.”

Het boek De opmars van de robots van Martin Ford biedt wat dat betreft een fraai doorzicht naar het nieuwe nu. Dat boek begint met een verhaal over een stapel dozen, van diverse afmetingen en met uiteenlopende kleuren. Wij zien vaak in een oogopslag wat de grootste doos is en als we ze zouden moeten stapelen weten we meteen welke doos onderaan moet staan voor een goede balans. De robot heeft daar – nu nog – veel meer tijd voor nodig. De robot moet de waarnemingen via een driedimensionaal oog namelijk doorberekenen.

Dat zijn immens complexe rekensommen, die vragen tijd. De robot lijkt dan ook traag. Maar binnenkort volgt een update en wordt de robot sneller. Bovendien, de robot bedient zich ook van de cloud en geeft al zijn ervaringen door aan andere robots, want robots zijn veel beter in het delen van ervaringen dan wij mensen. De robot die voortdurend geladen wordt met de ervaringen van andere robots is heus niet meer traag te noemen. Update na update wordt de robot sneller en bekwamer.

Verandering is enige constante

Is het een toekomstbeeld dat nog ver weg ligt? Welnee. Er is de komende jaren één constante, aldus Duivestein: „Die van de versnelde verandering.” Fenomenen als big data, nieuwe energie, computerpower, 3D-printing, nieuwe materialen, robotica; het raakt elkaar en overlapt elkaar, waardoor ze elkaar versterken. En voeg daar nog eens kunstmatige intelligentie aan toe, dan zijn al die apparaten die door deze technologieën aangestuurd worden in staat zich intelligent te gedragen en zelfs in staat zelf beslissingen te nemen.

De kunstmatige intelligentie vinden we al volop in onze omgeving. In spelletjes bijvoorbeeld, maar ook bij diensten als Netflix of Spotify die ons vertellen wat onze voorkeuren zijn. Of in sprekende robots (chatbots) die tegenwoordig in staat zijn mensen door telefoongesprekken heen te voeren. Dat vereist grote taalgevoeligheid en op een gegeven ogenblik moet de chatbot het verschil kennen tussen ‘een neus die loopt en voeten die ruiken’, zo wordt opgemerkt in De opmars van de robots.

Computervision

Op de NHL Hogeschool in Leeuwarden is lector computervision Jaap van de Loosdrecht een techneut, die al onderwijzend, onderzoekend en ondernemend de noordelijke student, de noordelijke kennisinstituten en de noordelijke bedrijven verder wil helpen met kunstmatige intelligentie. Computervision is het automatiseren van visuele inspecties, zoals Van de Loosdrecht het noemt. Een computer interpreteert beelden die met een camera zijn vastgelegd en dat leidt tot informatie die wordt gebruikt voor adviezen en beslissingen.

Met drones, specialistische camera’s plus ook nog eens de supercomputer Deep Frisian worden talloze opnames naast elkaar gelegd en geanalyseerd. Naarmate er meer beelden en conclusies komen, ontstaat er betrouwbare informatie. Zo lopen er nu diverse projecten op de NHL. Er wordt gewerkt aan het schouwen van sloten met drones, maar ook aan inspectie van windmolenbladen. Van de Loosdrecht: „De drone volgt de bladen en komt direct met de analyse.”

De NHL en Van de Loosdrecht zijn op die manier marktgestuurd en praktijkgericht bezig, zoals ze dat noemen. Er is ook een project waarbij drones met zogenoemde hyper spectrale opnames aardappelvelden inspecteren of de aardappelbladeren ozonschade hebben of lijden aan alternaria (schimmelvocht). Beide schades lijken uiterlijk op elkaar en dus is het risico van een verkeerde behandeling levensgroot aanwezig.

De hogeschool is ook nauw betrokken bij Innovatiecluster Drachten en bij Region of Smart Factories. Van de Loosdrecht: „We kunnen helpen bij de inspectie van onderdelen in een scheerapparaat. Maar ook bij het slimmer maken van processen. De maakindustrie zoals we die kennen maakt massaproducten, maar dat kan omgezet worden naar op maat gemaakte producten in steeds kleinere series.” Want waar de machines tot nu ingesteld werden op steeds dezelfde handeling, zorgt kunstmatige intelligentie ervoor dat ze kunnen schakelen.

Computer als volleerd arts

Tijdens dezelfde SMC050-sessie waarop Duivestein sprak, vertelde ook Geert-Jan de Koning over IBM’s supercomputer Watson, die zich inmiddels volleerd arts mag noemen op het gebied van oncologie. Watson heeft de beschikking over eindeloos veel medische rapporten (geanonimiseerd, trouwens).

Artsen delen die rapporten niet, ze hebben niet eens de tijd ze allemaal te lezen. Watson zet ze moeiteloos achter en over elkaar en ontdekt patronen. Indrukwekkend is nog steeds het verhaal van de Zuid-Koreaanse vrijgezelle midden-dertiger bij wie borstkanker wordt geconstateerd. Haar grootste vrees is dat ze haar haren verliest bij de behandeling. Watson kon na raadpleging van tienduizenden medische dossiers haar een behandeling bieden waarbij ze haar haardos behield en bijna 100 procent zekerheid had op genezing.

Watson maakt gebruik van data (medische dossiers). Al die data bij elkaar levert informatie op en de analyse van die informatie verwordt tot kennis. Computers kunnen zo de rol van de arts overnemen, want de patiënt kan met een analyse van Watson de arts vertellen wat-ie mankeert.

Kunstmatige intelligentie

Verhoudingen veranderen bij kunstmatige intelligentie, misschien zelfs wel zo sterk dat de robot in de hiërarchie boven de mens komt te staan. Duivestein: „Er zijn doemscenario’s waarbij de mens het onderspit delft, we verliezen de controle en snappen niet meer wat we gecreëerd hebben. Technologie was bedoeld om onze spierkracht overbodig te maken, straks maakt het onze denkkracht overbodig.”

Kunstmatige intelligentie gaat de wereld veranderen. Zo zal die ervoor zorgen dat de maakindustrie terugkeert. Dat klinkt geweldig, maar die fabrieken leveren slecht een fractie van de vroegere werkgelegenheid op. Niettemin, en dat is weer een plus, er is meer werk voor toeleveranciers.

Toch zullen veel banen verdwijnen. Controle-achtige functies bij belastingen, banken en accountants staan op de tocht. Er zijn straks minder bijbaantjes bij bijvoorbeeld hamburgerketens. Nu al moet de klant steeds vaker de order digitaal invullen en zijn er minder medewerkers nodig achter de balie, straks kan een robot ook perfecte hamburgers maken.

Emotieloze besluiten

Het levert nieuwe vraagstukken op. Een keten als McDonald’s heeft wereldwijd 1,8 miljoen mensen in dienst, zo lezen we in De opmars van de robots. Werkzoekenden met weinig keuzemogelijkheden kunnen en konden er terecht, maar hoe is dat straks? Er is steeds minder werk en toch zal een sociaal systeem in stand moeten worden gehouden.

En onlangs constateerde Annet Aris (professor bij Businesschool Insead en commissaris bij tal van bedrijven) dat met de zelflerende rekenformules (algoritmes) als gevolg van kunstmatige intelligentie emotieloze besluiten worden voorbereid. Want diezelfde algoritmes beperken natuurlijk ook het menselijk falen. Aris vraagt zich af of wij mensen dat pikken: „Hoe meer besluiten ons uit handen worden genomen, hoe machtelozer en nuttelozer we ons gaan voelen. We zijn er juist trots op dat we met onze ervaring en inzichten waarde kunnen toevoegen, al is het niet perfect: het geeft een gevoel van eigenwaarde.”

Aris vermoedt dat we de kont tegen de krib gooien als we niet meer meedoen. Sterker, het zou volgens haar wel eens de „oorzaak kunnen zijn van toenemend irrationeel gedrag: we laten ons niet ringeloren”. Ze concludeert: „Misschien is een beetje menselijke imperfectie in de alledaagse besluitvorming wel nodig om te voorkomen dat we bij de grote zaken ons hoofd niet meer gebruiken.”

Intelligente apparaten

Kunstmatige intelligentie (KI) is het vermogen van een machine of apparaat om zich intelligent te gedragen, taken te volbrengen en zelfs beslissingen te nemen. Machines en apparaten kunnen horen, zien, leren, conclusies trekken en problemen oplossen.

KI kom je in fysieke vorm tegen in robots of zelfrijdende auto’s en in niet-fysieke vorm in smartphone, tablet of computer.

Er zijn drie soorten van kunstmatige intelligentie. Allereerst is er de beperkte KI, die zich uit op slechts één gebied. Bijvoorbeeld in spraakherkenning, of via een schaakcomputer. Maar ook in lijstjes die Netflix en Spotify bijvoorbeeld aanreiken met voorkeurfilms, -tv-series en -muziek. Ze opereren op basis van vooraf gearrangeerde regels (algoritmes) en kunnen hiervan niet afwijken.

Dan is er nog de algemene kunstmatige intelligentie. Daarbij wordt getracht de menselijke hersens na te bootsen. Het leerproces is als dat van een kind, de kennis wordt stap voor stap opgebouwd. De software leert met vallen en opstaan steeds meer en wordt zo steeds intelligenter. Het moment waarop de machine slimmer wordt dan de mens, wordt singulariteit genoemd. Er is vrees dat de mens dan geen controle meer heeft over apparaten.

Kunstwerk van Harry Arling

In de bijlage van NoordZ op 12  januari hebben we een kunstwerk van de Groninger Harry Arling gebruikt om het verhaal over robots en kunstmatige intelligentie te illustreren. Arling bouwt allerlei sciencefiction-achtige sculpturen onder de verzamelnaam Kosmotroniks.

De sculpturen prikkelen de fantasie en confrontreren de mens met de technische vooruitgang. Hij exposeert tot 29 januari nog bij hem thuis (Westerhavenstraat 16, Groningen) ter gelegenheid van zijn 25-jarig jubileum. Op vrijdag, zaterdag en zondag van 15-18 uur.

Robot

 

Dit artikel verscheen op donderdag 12 januari 2017 in ons magazine Noordz. Magazine nabestellen?

Bouke Nielsen (Journalist)

Bouke Nielsen (Journalist)

Geplaatst op: 18 januari 2017

[GA TERUG]

Geef uw reactie:

Je e-mailadres wordt niet bij je reactie gepubliceerd. We verwerken je reactie alleen om je eenmalig op de hoogte brengen van plaatsing of afwijzing van je reactie. Je naam wordt alleen geplaatst bij de reactie. Deze wordt verder niet verwerkt.